«وال‌پست را وسط ستون نصب کنیم یا کنار آن؟» برای دیوارهای لیکا ۱۵ و ۲۰ سانتی، این پرسش زمانی جواب کاربردی دارد که عرض واقعی بلوک، خط معماری دیوار و روش مهار آن را کنار هم ببینیم. ستون ۲۰ و بلوک ۲۰ الزاماً هم‌عرض نیستند؛ بلوک سه‌جداره ۲۰ سانتی لیکا در مدل بررسی‌شده، عرض واقعی ۱۹ سانتی‌متر دارد. همین تفاوت کوچک، هنگام تعیین خط دیوار و جای قطعه اتصال اهمیت پیدا می‌کند.
پاسخ اصلی: در بندهای بررسی‌شده استاندارد ۲۸۰۰، جدول عمومیِ «ستون ۱۸، ۲۰، ۲۲ یا ۲۵ ← فاصله ثابت وال‌پست از لبه» وجود ندارد. محل دیوار در پلان تعیین می‌شود و اتصال متناسب با آن طراحی می‌گردد. وسط‌چین‌کردن می‌تواند آرایش هندسی متقارن‌تری ایجاد کند، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده بهترین عملکرد لرزه‌ای نیست.
اول مشخص کنیم منظور از وال‌پست کنار ستون چیست
در گفت‌وگوی کارگاهی، به ناودانی منقطع یا دو نبشی نصب‌شده کنار ستون هم «وال‌پست» می‌گویند. این قطعات، مهار لبه دیوارند. وادار قائمِ میانی عضو دیگری است که در طول دیوار قرار می‌گیرد و دهانه آزاد دیوار را تقسیم می‌کند. بنابراین محل وادار میانی را نمی‌توان فقط از عرض ستون فهمید؛ طول و ارتفاع دیوار، بازشوها، بارگذاری و سیستم مهار نیز مؤثرند.
این راهنما درباره دیوار بلوکی غیرباربرِ جداشده از قاب است. دیواری که عمداً به‌صورت میانقابِ مشارکت‌کننده در رفتار سازه طراحی می‌شود، موضوع متفاوتی دارد. همچنین اعداد ۱۸ تا ۲۵ در جدول، صرفاً عرض فرضیِ وجه ستون در راستای ضخامت دیوار هستند؛ این جدول مجازبودن ابعاد یک ستون بتنی یا فلزی را تأیید نمی‌کند.
استاندارد و آیین‌نامه چه می‌گویند؟
مرجع این بحث، استاندارد ۲۸۰۰ و ضوابط اجزای غیرسازه‌ای است. در پیوست ششمِ ویرایش چهارم، بند پ۶–۱–۴–۲–۵ اتصال لبه قائم دیوار به ستون را با امکان جابه‌جایی نسبی بررسی می‌کند؛ اتصال کشویی با دو نبشی یا ناودانی، یکی از روش‌های معرفی‌شده است. بند پ۶–۱–۴–۲–۳ نیز اتصال وادار به قاب را توضیح می‌دهد. هدف، مهار خارج از صفحه همراه با حفظ حرکت لازم درون صفحه است. متن پیوست ششم، صفحات چاپی ۱۰ و ۱۵.
تا زمان تهیه این مطلب در ۱۲ آبان ۱۴۰۵، ویرایش پنجم ابلاغ شده و شورای مرکزی نظام مهندسی از تمدید اجرای هم‌زمان ویرایش چهارم و پنجم تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۶ خبر داده است. شماره‌بندهای این مقاله مربوط به ویرایش چهارم‌اند؛ ویرایش مبنای طراحی و الزامات مرجع صدور پروانه باید در مدارک هر پروژه مشخص باشد. راهنمای شماره ۸۱۹ نیز مرجع جزئیات و محاسبات معرفی‌شده در پیوست است.
عرض واقعی بلوک ۱۵ و ۲۰ لیکا؛ مبنای جدول
در مشخصات رسمی محصولات لیکا، بلوک سه‌جداره ۱۵ دارای ابعاد طول ۴۹، عرض ۱۴٫۵ و ارتفاع ۲۰ سانتی‌متر است. مدل سه‌جداره ۲۰ بررسی‌شده، طول ۳۹، عرض ۱۹ و ارتفاع ۲۰ سانتی‌متر دارد. برای جانمایی روی وجه ستون، عرض واقعی ملاک محاسبه هندسی است؛ نه نام تجاری ۱۵ یا ۲۰ و نه ضخامت دیوار پس از اندود.
اگر محور دیوار و محور ستون در راستای ضخامت منطبق باشند، اختلاف هر طرف از رابطه «نصفِ اختلاف عرض ستون و عرض بلوک» به دست می‌آید. جدول زیر بدون احتساب اندود، عایق، پوشش حریق یا قطعه مهار تنظیم شده است.
| عرض وجه ستون | بلوک ۱۵؛ عرض واقعی ۱۴٫۵ | بلوک ۲۰؛ عرض واقعی ۱۹ |
|---|---|---|
| ۱۸ سانتی‌متر | ۱٫۷۵ سانتی‌متر عقب‌نشستگی در هر طرف | ۰٫۵ سانتی‌متر بیرون‌زدگی در هر طرف |
| ۲۰ سانتی‌متر | ۲٫۷۵ سانتی‌متر عقب‌نشستگی در هر طرف | ۰٫۵ سانتی‌متر عقب‌نشستگی در هر طرف |
| ۲۲ سانتی‌متر | ۳٫۷۵ سانتی‌متر عقب‌نشستگی در هر طرف | ۱٫۵ سانتی‌متر عقب‌نشستگی در هر طرف |
| ۲۵ سانتی‌متر | ۵٫۲۵ سانتی‌متر عقب‌نشستگی در هر طرف | ۳ سانتی‌متر عقب‌نشستگی در هر طرف |
این اعداد، فاصله لبه بلوک از امتداد کناره ستون در پلان‌اند؛ فاصله انکر تا لبه بتن، عرض ناودانی، اندازه جوش یا درز جداسازی نیستند. برای مثال، عدد ۰٫۵ کنار ستون ۲۰ و بلوک ۲۰ به معنی مجازبودن نصب انکر در نیم‌سانتی‌متری لبه ستون نیست.
وال‌پست دقیقاً کجای وجه ستون قرار می‌گیرد؟
ابتدا دو خطِ سطح بلوک در پلان مشخص می‌شود. سپس مهار باید در موقعیتی طراحی شود که دو طرف دیوار را طبق سیستم انتخاب‌شده پوشش دهد و فضای حرکت لازم باقی بماند. اگر دیوار از محور ستون جابه‌جا شود، خط مهار نیز باید با محل جدید دیوار هماهنگ گردد؛ قطعه اتصال را وسط ستون نمی‌گذاریم و بعد دیوار را به زور به آن نمی‌رسانیم.
عرض داخلی مهار، طول بال، تعداد قطعات، ضخامت ورق و آرایش اتصال از جدول بالا استخراج نمی‌شوند. به‌ویژه وقتی بلوک ۱۹ سانتی در امتداد ستون ۱۸ سانتی قرار می‌گیرد، ممکن است جزئیات واسط یا آرایش متفاوتی لازم باشد. بیرون‌زدگی هندسی، به‌خودی‌خود ممنوعیت دیوار را ثابت نمی‌کند؛ همان‌طور که هم‌عرض‌بودن دو عضو نیز کفایت اتصال را ثابت نمی‌کند.
ستون فلزی و بتنی چه تفاوتی دارند؟
ستون فلزی: عرض وجه، ضخامت ورق قوطی، موقعیت بال و جان در مقطع‌های باز، دسترسی اجرای اتصال و پوشش محافظ اهمیت دارند. یک جوش با طول دلخواه روی هر نقطه از وجه، راه‌حل عمومی نیست. جزئیات باید نیرو را به بخش مناسب عضو منتقل کند و حرکت موردنیاز دیوار را قفل نکند. پلیت واسط یا اتصال یک‌طرفه نیز باید برای نیرو و خروج از مرکزیت مربوط طراحی شود.
ستون بتنی: نزدیکی سوراخ به لبه و تداخل با آرماتور، تعیین‌کننده‌اند. بند پ۶–۱–۴–۲–۱۲ پیوست ششم، جلوگیری از آسیب هنگام نصب مهارها را مطرح می‌کند؛ از جمله پرهیز از قلوه‌کن‌شدن پوشش بتن و ممنوعیت میخ‌کاشت ضربه‌ای. صفحه چاپی ۲۷. نوع انکر، عمق کاشت و فاصله‌های نصب باید با محاسبه و مشخصات اتصال تعیین شوند. برای مقطع باریک، صرفاً جابه‌جاکردن سوراخ به سمت گوشه راه‌حل قابل اتکایی نیست.
درز جداسازی با اختلاف عرض ستون اشتباه نشود
اختلاف عرض در جدول، عمود بر امتداد طول دیوار دیده می‌شود؛ درز کنار ستون در امتداد طول دیوار قرار دارد. در بند پ۶–۱–۴–۱–۱–۳ نسخه بررسی‌شده، فاصله کنار ستون برابر یک درصد ارتفاع کف‌تا‌کف طبقه و فاصله زیر سقف برابر بزرگ‌ترِ ۲۵ میلی‌متر و حداکثر خیز درازمدت تیر آمده است. صفحه چاپی ۳.
بنابراین در مثال طبقه ۳۲۰ سانتی‌متری، مقدار حاصل از رابطه کنار ستون ۳٫۲ سانتی‌متر است؛ این مقدار، جایگزین عقب‌نشستگی ۲٫۷۵ سانتی‌متری جدول نمی‌شود. مقدار اجرایی باید با ویرایش مبنا و نقشه مصوب تطبیق داده شود. پرکردن فاصله حرکتی با ملات سخت نیز مفهوم جداسازی را از بین می‌برد.
کدام محل، بیشترین بهره‌وری را دارد؟
برای دیوار داخلی با شرایط متقارن، هم‌محوری یک گزینه اولیه مناسب برای بررسی است: اختلاف دو طرف متعادل می‌شود و خواندن نقشه و کنترل خط دیوار ساده‌تر است. این مزیت هندسی را نباید معادل بیشترین مقاومت اتصال دانست؛ ظرفیت واقعی به مسیر انتقال نیرو و جزئیات طراحی وابسته است.
برای یک سطح داخلی صاف، هم‌سطح‌کردن یک طرف ممکن است عملی‌تر باشد: پله در سمت دیگر باقی می‌ماند و باید در معماری حل شود. مثلاً ستون ۲۵ و بلوک ۱۴٫۵، اختلاف کلی ۱۰٫۵ سانتی‌متر دارند. وسط‌چین‌کردن این اختلاف را دو نیم می‌کند؛ هم‌سطح‌کردن یک رو، آن را به سمت دیگر منتقل می‌کند. هیچ‌کدام را نباید با لایه ضخیم و بی‌حساب گچ پنهان کرد.
برای دیوار پیرامونی، پیوستگی عایق و خط نما اهمیت بیشتری پیدا می‌کند: محل دیوار باید همراه با پوشش ستون، زیرسازی نما، درزبندی و مهار بررسی شود. بلوک لیکا بخشی از راه‌حل عایق‌کاری دیوار است؛ طراحی مناسب محل اتصال کمک می‌کند مزیت محصول در کنار ستون و لبه سقف حفظ شود. راهنمای عایق حرارتی دیوار این موضوع را کامل‌تر توضیح می‌دهد.
پیش از سفارش بلوک و مهار، این اطلاعات را مشخص کنید
پلان خط دیوار، عرض واقعی وجه ستون، مدل بلوک، ضخامت لایه‌های نهایی، طول و ارتفاع آزاد، موقعیت بازشو و نوع مهار را کنار هم قرار دهید. طراح پروژه با این اطلاعات می‌تواند جزئیاتی انتخاب کند که قابل نصب و کنترل باشد و هزینه اصلاحات کارگاهی را کاهش دهد. انتخاب مقطع وادار یا انکر تنها با دانستن «بلوک ۱۵ یا ۲۰» کامل نمی‌شود.
مشخصات بلوک ۱۵ سه‌جداره و بلوک ۲۰ سه‌جداره را ببینید یا نقشه و مقدار دیوار را برای مشاوره تأمین ارسال کنید. تعیین اتصال سازه‌ای با طراح پروژه است؛ ما در انتخاب مدل و مقدار محصول همراهتان هستیم.
۰۹۱۹۰۹۶۰۵۸۶ · محاسبه مقدار و هزینه سفارش · نکات اجرای دیوار لیکا